Tôn vinh văn chương trên hộp đựng thuốc lá

Nguyễn Thuỵ Kha

Một thương nhân Việt Nam sang Paris công chuyện, khi về Hải Phòng khoe ngay với nghệ sĩ nhân dân Đào Trọng Khánh: Bác hay nhắc đến bác Cương (tức nhà thơ Hoàng Trần Cương) trong cuộc rượu, em mua về làm quà cho bác một thứ có liên quan tới bác Cương.  Khi người thương nhân lấy từ trong túi quần ra một hộp đựng thuốc lá, nhìn vào quà tặng, NSND Đào Trọng Khánh quá kinh ngạc. Hóa ra trên hộp đựng thuốc lá hình chữ nhật có in đàng hoàng tên trường ca Trầm trích (Sediment) của Hoàng Trần Cương vừa được nhà xuất bản Đà Nẵng dịch sang tiếng Anh với lời giới thiệu trân trọng của Giáo sư Hoàng Ngọc Hiến. Trên hộp in đầy đủ tên tác giả: Hoàng Trần Cương (viết đúng tiếng Việt có dấu), tên trường ca bằng tiếng Anh: Sediment, tên thể loại bằng tiếng Anh: Long Poem, tên nơi giới thiệu tác giả này trên hộp đựng thuốc lá:  Sein - Paris (tức là nhà sách Sein bên sông Sein ở Paris). Nhận được quà tặng, NSND Đào Trọng Khánh mừng cho bạn quá, anh vội gọi từ Hải Phòng lên toà soạn Thời báo Tài chính Việt Nam - nơi nhà thơ Hoàng Trần Cương đương nhiệm vị trí Tổng Biên tập. Đúng ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21/6/2007, hai người bạn gặp nhau và hộp đựng thuốc lá đã được NSND Đào Trọng Khánh chuyển tặng cho nhà thơ Hoàng Trần Cương. Vậy là Châu đã về Hợp Phố vào đúng ngày rất có ấ nghĩa này.

Theo lời người thương nhân, đây là một hình thức giới thiệu sách đặc biệt của nhà sách Sein- Paris.  Một hình thức giới thiệu tôn vinh văn chương. Khách đến mua sách tới mức tiền quy định là được tặng thêm một hộp đựng thuốc lá như trên. Nếu khách không mua sách thì có thể mua thẳng hộp đựng thuốc lá có in tác phẩm mình ưa thích. Cũng theo lời người thương nhân, có rất nhiều tác phẩm nổi tiếng thế giới được nhà sách Sein - Paris giới thiệu trên hộp đựng thuốc lá. Với Việt Nam, ngoài trường ca Trầm tích của Hoàng Trần Cương, anh còn thấy giới thiệu tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranhÕ của Bảo Ninh và tập thơ Sóng triều Đông của Huy Cận.

Nhà thơ Hoàng Trần Cương sau khi sững sờ nhận món quà tặng độc đáo này từ NSND Đào Trọng Khánh mới lục tìm trong tư duy để tự giải thích vì sao nhà sách Sein - Paris lại có trường ca của anh. Hóa ra sau khi xuất bản, Nhà xuất bản Đà Nẵng có chuyển sang thị trường sách Ba Lan vài trăm tập. Một nhà thơ bạn bè của Hoàng Trần Cương là Lâm Quang Mỹ mừng quá đã đem tác phẩm đi giới thiệu ở nhiều nước châu Âu trong đó có nhà sách Sein - Paris. Đấy là sức sống kỳ diệu của những tác phẩm văn chương có giá trị. Chính sách khi đoạt được vài giải thưởng trong nước trong đó có giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 2000, Hoàng Trần Cương không thể nghĩ được rằng sau 7 năm,  tác phẩm ấy của anh lại được dịch sang tiếng Anh, rồi lại được bày bán ở châu Âu và kỳ lạ nhất là lại được giới thiệu trên hộp đựng thuốc lá của nhà sách Sein - Paris.

Theo lời người thương nhân, hộp đựng thuốc lá anh mua chỉ là hộp có bọc vỏ da. Còn ở những hộp đựng thuốc lá vỏ kim loại, anh còn thấy trên mặt hộp có in khắc chân dung Hoàng Trần Cương, nhưng vì quá nhiều tiền nên anh không dám mua. Câu chuyện vui về hộp đựng thuốc lá này đã được nhà văn Đà Linh và giáo sư Hoàng Ngọc Hiến kể cho rất nhiều người bạn đọc Việt Nam tại Paris. Vậy mà dịch giả nổi tiếng Phan Huy Đường vẫn chưa tìm mua được.

Hoàng Trần Cương nhìn hộp đựng thuốc lá có in tên mình và tác phẩm mình thì bần thần đến chán hẳn. Mặt anh lúc ấy giống như câu thơ anh: Mặt anh buồn như đá - ai vất ra ngoài đồng. Cả một đời lính chiến, đổi bao nhiêu hiểm nguy, bao nhiêu vết thương để được một trường ca, thế cũng là đủ tự an ủi mình, an ủi đồng đội thế hệ mình, anh đâu ngờ tác phẩm đã thoát khỏi mình và hiện diện một cách kỳ lạ thế.

Anh càng không ngờ rằng nhờ vậy, sắp tới anh và giáo sư Hoàng Ngọc Hiến được mời sang Đại học Nhân văn Da lat (Texas - Hoa Kỳ) để hội thảo tác phẩm này.